کردها در انگاره ی صدا و سیما
امشب ناخواسته پای شبکه سه میخکوب شدم، ابتدا از اینکه در جمعی قرار گرفته ام که مجبور به همراهی انها در نگاه کردن آنچه که نه انتظارش را داشته ام و نه تمایلی به آن داشتم، ناراحت بودم و از صدای زیاد تلویزیون اعصابم به هم ریخته بود. اما کم کم از روی کنجکاوی با جمع همراه شدم ، با زیر نویس شدن زمان تکرار فیلم متوجه شدم که مجموعه تلویزیونی ستایش در حال پخش است. قبلا یکی دو بار تبلیغ این سریال رو، قبل از پخش مسابقات فوتبال دیده بودم، از آنجا که هنگام پخش تبلیغ این سریال افرادی با لباس و فرهنگ کردی نشان داده می شدند برایم جالب بود که حداقل این قسمت از این فیلم را نگاه بکنم، همزمان با نگاه کردن فیلم از طرفداران دو آتیشه آن نیز پرس و جو میکردم و بالاخره چیزایی از سیر ظاهری فیلم (آنچیزی که درک عوامانه از فیلم می توان نامید) دستم امد.
از آنجا که از اول این سریال را دنبال نکرده و در آینده نیز دنبال نخواهم کرد، به محتوا و پیام نهایی فیلم کاری ندارم و تنها به یکی از محتواهای فرعی که در حاشیه محتوای اصلی فیلم نشان داده شده است اشاره ی مختصری میکنم و آن چیزی نیست جزء نشان دادن تصویری از مرد و زن کرد و در کل فرهنگ مردم کردستان.
یکی از این افراد کاک مراد است، کاک مراد مرد کردی است با دستمال بزرگی بر سر، سبیلهای ترسناک ، لهجه ی مضحک( که بیشتر بیننده را به خنده وا می دارد تا تامل) کسی که یا در کنار بز نشان داده میشود یا در کنار اسب، مردی که در خاطراتش و زندگیش حتی در زمان عاشق شدن، تفنگ( به قول مراد بورنو) همیشه وجود دارد و...تصویر و به عبارت دیگر انگاره نویسنده و کارگردان از مرد کرد است.
البته تنها مراد نیست که در این فیلم به شکل ترسناکی نشان داده می شوند چرا که سایر کردها حال و روز بهتری از مراد ندارند به عنوان مثال زن و دختر مراد بیشتر به جن می مانند تا انسان!! فراموش نکنیم که این فیلم به اجداداولیه کردها نمی پردازد بلکه زمان فیلم مربوط به اوسط دهه ی 1360می باشد....
حال با علم به اینکه تمام دیالوگها، صحنه سازی ها، گریم ها ، زاویه ی دوربین وبه عبارت دیگر تمام ریزه کاری های هر فیلمی به صورت حساب شده و سنجیده انتخاب می شود و نمی تواند از روی سهل انگاری باشد، باید دید چرا انگاره ی همیشگی ای و ثابتی که از کرد وجود دارد و با هزار و یک دلیل می توان بر پوچ بودن و غیر واقعی بودن آن مهر تایید زد و... باز در یک فیلم دیگر از سوی صدا و سیما تکرار می شود؟؟ البته هدف ما انکار واقعیت های واقعا موجود نیست، هیچ کرد شیر حلال خورده ای نیست که لباس و زبان و فرهنگ خود را نشناسد و با آنها زندگی نکرده باشد، پس نشان دادن یک مرد یا زن کرد در لباس کردی به خودی خود اشکالی ندارد، بلکه شیوه ی نشان دادن آن است که محل اشکال است. به عنوان مثال اغلب مردان کرد را در لباسی نشان می دهند که از لحاظ رنگ آمیزی و شیوه ی پوشیدن بیشتر دلقک های سیرک را تداعی می کند تا یک انسان را، به عنوان مثال سبیل های پر پشت دراز، شلوار مشکی و پیراهن (کوا) آبی با شال رنگی برکمر و دستمال بزرگی بر سر و تفنگی بر دوش و سوار بر اسب و... تیپ ظاهری مرد کردی است که مدت هاست هم در سریال ها و هم در فیلم های سینمایی نشان داده می شود.
زن کرد نیز در این فیلم ها وضع بدتر از مردان ندارد ظاهرش همان چیزی است که خود میدانید، یک انسانی که دورو برش را چند تا بچه ی قد و نیم قد فرا گرفته اند و بعضا با موهای ژولیده در کنار بز و گوسفند یا در کنار مشک و قابلمه ای سیاهی بر روی آتش و... تیپ متداول زنان و دختران کرد در صدا و سیمای ایران است!
قطعا هیچ قوم و ملتی نیست که عاری از خطا و اشتباه و حتی نقاط تاریکی در تاریخ خود باشد و این به قول هابز ناشی از طبیعت و سرشت انسان است، به عبارت دیگر خوب و بد ، زشتی و زیبائی، سیاه و سفید و...به قول افلاطون در جامعه همیشه وجود داشته و دارد، مهم این است که ما بتوانیم واقعیت ها را قبول بکنیم و علم به نقاط ضعف و قوت خود در صدد زندگی همراه با احترام با دیگر قوم ها وملتها باشیم. مهم این است که چشم ها را جوری بشوئیم که تنها نیمه خالی لیوان را نبینیم و گاه گاهی نیمه پر آن را نیز ببینیم.
به هر تقدیر متاسفان آنچیزی که از سوی صدا وسیما در فیلم ها یش نشان داده می شود اکثرا مسخ واقعیت و تحقیر قوم های غیر فارس و برتری دادن فرهنگ و هویت و فارسی است و این هم با ذات اسلام و هم با ذات قانون اساسی مغایرت دارد.
مهم تحقیر دیگران و خود برتر دانستن نیست مهم آن است با دیگران با احترام رفتار کنیم.چرا که هیچ حقیقت ثابتب وجود ندارد و همه چیز نسبی و در حال تغییر است. یگ مثال که دلیل محکمی بر صحت این ادعاست، ( حداقل برای من ) حرف های کاظم دانشجوی افغانی در دانشگاه تربیت معلم است که در واکنش به تمسخر لهجه وزبان آنها توسط ایرانی ها ُ میگفت طبیعی است چرا که من هم در کابل برای خنداندن دوستانم سعی میکنم با لهجه تهرانی حرف بزنم!!
ادریس عبدی